Planlaşdırılan kurs

Sistem dizaynı masterklassı

Tələbləri arxitekturaya çevir. Tutum hesablamalarını, nasazlıq ssenarilərini və paylanmış sistemlərdə texniki seçimləri məşq et.

ArxitekturaPaylanmış sistemlərMiqyaslanmaTexniki seçimlər

Gözləmə siyahısına qoşul ↓

Başlama tarixi: Elan ediləcək
Müddət: 3 ay · 12 həftə
Format: Canlı onlayn

300 AZN / ay

Aylıq təhsil haqqı

Hazırda yalnız maraq siyahısına qoşulmaq mümkündür. Kursa qeydiyyat açılmayıb.

Başlama tarixi və müəllim qeydiyyat açılmazdan əvvəl elan ediləcək.

Kimlər üçün nəzərdə tutulur?

API və verilənlər bazası təcrübəsi olan, böyük sistemlərin dizaynını öyrənmək istəyən backend proqramçıları.

TƏDRİS PROQRAMI

Tələblərdən dayanıqlı arxitekturaya

3 ay, 12 həftə, 12 dizayn labı. Hər həftəni açıb mövzuları və gözlənilən nəticəni nəzərdən keçir.

12həftə107alt mövzu2 + 1layihə və capstone

Təklif olunan həftəlik ritm

Həftədə hər biri 2 saat olmaqla 3 canlı dərs və 5-8 saat sərbəst hazırlıq: həftəlik ümumi yük 11-14 saatdır. 12 həftə üçün 72 saat canlı tədris planlaşdırılır; dərs tarixləri ayrıca elan ediləcək.

Başlamazdan əvvəl: 1-3 il və daha çox təcrübəsi, proqramlaşdırma, API və verilənlər bazaları üzrə möhkəm bazası olan backend proqramçıları üçün tövsiyə olunur. Proqram konkret dilə bağlı deyil; Java, Go, .NET və Node.js proqramçıları iştirak edə bilər.

01Ay 1 · Həftə 1-4Sistem dizaynının əsasları

Biznes tələblərini aydın fərziyyələr, yük hesablamaları və əsaslandırılmış seçimlərlə arxitekturaya çevirmək.

Həftə 1Sistem dizaynı yanaşması və tələblərin təhlili

Tələblər və xidmət hədəfləri

Funksional və qeyri-funksional tələblər, məhdudiyyətlər və fərziyyələr
Əlçatanlıq, etibarlılıq, miqyaslanma, gecikmə, buraxılış qabiliyyəti və məlumatların davamlılığı
SLI, SLO, SLA, RTO və RPO

Tutum və performans məhdudiyyətləri

QPS, şəbəkə tutumu, saxlama həcmi və trafik artımı hesablamaları
Təxmini hesablamalar və performans məhdudiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi

Arxitektura qərarları

High-level design (HLD), low-level design (LLD) və ADR-lər
Dizayn seçimlərinin nəticələri, yük fərziyyələri və xərclərin nəzərə alınması

Dizayn labı: Gündə 100 milyon yönləndirmə olan hipotetik yük üçün tutumu hesablayın və URL qısaltma sistemi layihələndirin.
Nəticə: Açıq tələbi ölçülə bilən tələblərə və ilkin arxitekturaya çevirin.

Həftə 2Şəbəkə, yük balanslaşdırılması və trafikin idarə olunması

Sorğunun keçdiyi yol

DNS həlli, TCP, UDP, TLS və HTTP/1.1, HTTP/2, HTTP/3
Reverse proxy-lər, API gateway-lər, ingress və service discovery
CDN-lər, edge caching və coğrafi routing

Yükün paylanması

L4 və L7 yük balanslaşdırılması, health check-lər və connection draining
Round robin, least connections, weighted routing və consistent hashing
Sticky session-lar, stateless servislər və üfüqi miqyaslanma

Trafikin tənzimlənməsi

Token bucket, leaky bucket və sliding window ilə rate limiting
Connection pooling, timeout-lar və həddindən artıq yükdən qorunma

Dizayn labı: Qəfil trafik artımı və region əsaslı routing üçün qlobal API platforması layihələndirin.
Nəticə: Routing, miqyaslanma və trafik limitlərinin pik yük zamanı servisi necə qoruduğunu izah edin.

Həftə 3Verilənlər bazası arxitekturası və böyük həcmdə məlumat modelləşdirməsi

Saxlama seçimləri

Əlaqəli, sənəd, key-value və wide-column verilənlər bazaları
OLTP, OLAP, məlumatlara müraciət nümunələri və sxem dizaynı
Axtarış mühərrikləri və xüsusi indekslər

Sorğuların düzgünlüyü və performansı

İndeksləmə, B-tree və LSM-tree əsasları
Sorğuların icrası, səhifələmə, connection pool-lar və locking
Tranzaksiyalar, ACID, izolyasiya səviyyələri və MVCC

Məlumatların paylanması və bərpası

Verilənlər bazası replikasiyası, read replica-lar və replikasiya gecikməsi
Partitioning, sharding, shard key seçimi və rebalancing
Hot partition-lar, məlumat miqrasiyası, ehtiyat nüsxələmə və bərpa

Dizayn labı: Aydın sorğu və saxlama müddəti tələbləri ilə böyük həcmli əməliyyat tarixçəsi üçün saxlama sistemi layihələndirin.
Nəticə: Məlumatlara müraciət nümunələri və düzgünlük tələbləri əsasında saxlama və partitioning modeli seçin.

Həftə 4Caching, performans və miqyaslanma pattern-ləri

Cache arxitekturası

CPU, tətbiq, verilənlər bazası, distributed və edge caching
Cache-aside, read-through, write-through və write-behind
Redis arxitekturası və paylanmış cache dizaynı

Tutarlılıq və cache nasazlıqları

TTL, eviction, invalidation və köhnəlmiş məlumat üçün icazə verilən müddət
Cache stampede, penetration, hot key-lər və prewarming

Oxuma və yazmanın miqyaslanması

Write amplification, oxuma/yazmanın miqyaslanması və materialized view-lar
CQRS və ayrı oxuma/yazma modelləri
Gecikmə büdcələri, p95/p99 ölçmələri və növbələrin əsasları

Dizayn labı: Çoxqatlı caching və məlumatın köhnəlməsi üçün müəyyən edilmiş limitlə yüksək trafikli məhsul kataloqu layihələndirin.
Nəticə: Sənədləşdirilmiş dizaynda cache performansını, məlumatın aktuallığını və bərpa davranışını uzlaşdırın.

ARXİTEKTURA TAPŞIRIĞI

URL qısaltma sistemi və məhsul kataloqu

Hər iki sistem üçün tutum hesablamaları, komponent diaqramları, API müqavilələri, məlumat modelləri, cache siyasətləri və qərar qeydləri hazırlayın.

02Ay 2 · Həftə 5-8Paylanmış sistemlər və miqyaslanma

Qismən nasazlıqları, məlumatların düzgünlüyünü, etibarlı əlaqəni və bərpanı təhlil etmək.

Həftə 5Paylanmış sistemlərin əsasları və tutarlılıq

Nasazlıq və tutarlılıq modelləri

Paylanmış hesablamanın fərziyyələri və qismən nasazlıqlar
CAP teoremi, şəbəkə bölünmələri və tutarlılıq seçimlərinin nəticələri
Strong, eventual, causal və session consistency
Linearizability və serializability müqayisəsi

Replikasiya və koordinasiya

Leader-follower və quorum əsaslı replikasiya
Oxuma/yazma quorum-ları və tutarlılıq məhdudiyyətləri
Məntiqi saatlar, sıralama, saat fərqləri və koordinasiya

Liderlik və düzgünlük

Raft, consensus əsasları və lider seçimi
Split-brain, fencing token-lər və distributed lock-lar
Nasazlıq zamanı əlçatanlıq və düzgünlük arasındakı seçim

Dizayn labı: Replikasiya edilmiş hesab parametrləri servisi layihələndirin, şəbəkə bölünmələrini, köhnəlmiş oxumaları və ziddiyyətli yazmaları təhlil edin.
Nəticə: Nasazlıq zamanı hansı tutarlılıq zəmanətlərinin qüvvədə qaldığını və sərhədlərini izah edin.

Həftə 6Mesajlaşma, hadisələr və paylanmış tranzaksiyalar

Əlaqə və çatdırılma

Sinxron və asinxron əlaqənin müqayisəsi
Növbələr və hadisə axınları: Kafka, RabbitMQ və idarə olunan növbələr
Partition-lar, sıralama, consumer group-lar və consumer lag
At-most-once, at-least-once və exactly-once emalının tətbiq sərhədləri

İş axınının düzgünlüyü

İdempotent consumer-lər, retry strategiyaları və dead-letter queue-lar
Transactional outbox, CDC və dual-write nasazlıqları
Saga choreography və orchestration müqayisəsi

İnkişaf və axına nəzarət

Eventual consistency, hadisə sxeminin inkişafı və replay
Backpressure və məhdud tutumlu mesaj emalı

Dizayn labı: Retry, deduplikasiya və kompensasiya ilə sifariş və simulyasiya edilmiş ödəniş axını layihələndirin.
Nəticə: Verilənlər bazası və mesajlaşma sərhədləri üzrə çatdırılma zəmanətlərini və bərpa addımlarını müəyyənləşdirin.

Həftə 7Nasazlığa davamlılıq, əlçatanlıq və fəlakətdən bərpa

Nasazlığın təsirinin məhdudlaşdırılması

Nasazlıq domenləri, ehtiyatlılıq və tək nasazlıq nöqtələri
Retry storm-lar, timeout-lar, circuit breaker-lər və bulkhead-lər
Load shedding, backpressure və graceful degradation

Əlçatanlıq arxitekturası

Active-passive və active-active arxitekturaların müqayisəsi
Regional nasazlıqlar, failover və trafikin yönləndirilməsi
Health check-lər, graceful shutdown və bərpa

Bərpanın yoxlanması

Məlumatların davamlılığı, ehtiyat nüsxələr, bərpa testləri və point-in-time recovery
RTO və RPO ilə fəlakətdən bərpanın planlaşdırılması
Chaos engineering və nasazlıq yaratma metodologiyası

Dizayn labı: Verilənlər bazası nasazlığı, asılılıq timeout-ları və region itkisi zamanı servisin bərpasını planlaşdırın və simulyasiya edin.
Nəticə: Bərpa hədəflərini ehtiyatlılıq, failover və test edilmiş bərpa prosedurları ilə əlaqələndirin.

Həftə 8Observability, performans mühəndisliyi və etibarlılıq

Göstəricilər və ölçmə vasitələri

Metriklər, log-lar və trace-lər
OpenTelemetry, distributed tracing və korrelyasiya
RED və USE monitorinq metodları

Etibarlılıq hədəfləri

Gecikmə persentilləri, buraxılış qabiliyyəti, resurs yüklənməsi və xəta büdcələri
Golden signal-lar, alerting və dashboard dizaynı
SLO əsaslı arxitektura və tutum planlaşdırılması

Performans və insidentlər

Load, stress və soak testləri; performans məhdudiyyətlərinin təhlili
Little qanunu, növbələr və paralellik limitləri
İnsidentlərə reaksiya, runbook-lar və günahlandırmadan aparılan postmortem-lər

Dizayn labı: Simulyasiya edilmiş metrik dashboard-u və trace waterfall vasitəsilə zəncirvari nasazlıqları araşdırın.
Nəticə: İstismar göstəriciləri ilə performans məhdudiyyətini müəyyənləşdirin və ölçülə bilən etibarlılıq yaxşılaşdırması təklif edin.

ARXİTEKTURA TAPŞIRIĞI

Çoxkanallı bildiriş platforması

Gündə milyonlarla bildiriş, qəfil trafik artımı, provayder nasazlıqları, prioritet növbələr və çatdırılmanın izlənməsi üçün dizayn hazırlayın; retry, idempotentlik və SLO seçimlərini əsaslandırın.

03Ay 3 · Həftə 9-12Məhsul arxitekturası və dizaynın müdafiəsi

Tam sistemlər layihələndirmək, biznes, təhlükəsizlik, etibarlılıq və xərc məhdudiyyətləri daxilində qərarları müdafiə etmək.

Həftə 9Böyük miqyaslı məhsul arxitekturaları

İnteraktiv məhsullar

Sosial xəbər lentləri: fan-out on write və fan-out on read
Çat və mesajlaşma: WebSocket-lər, presence və sıralama
Məkan əsaslı servislər: geospatial indeksləmə və yaxınlıq sorğuları

Məzmun və axtarış

Media platformaları: object storage, CDN-lər və emal pipeline-ları
Fayl saxlama: metadata, chunking və yükləmə axınları
Axtarış və autocomplete: inverted index-lər və ranking

İzolyasiya və həyat dövrü

Multi-tenant SaaS: izolyasiya modelləri və noisy-neighbor problemləri
Məlumatların həyat dövrü, saxlama müddəti və istismar xərci

Dizayn labı: Çat sistemi, sosial xəbər lenti və ya bulud fayl anbarı seçərək tam HLD hazırlayın.
Nəticə: Ortaq arxitektura pattern-lərini konkret məhsulun məlumatlara müraciətinə və həyat dövrünə uyğunlaşdırın.

Həftə 10Təhlükəsizlik, bulud infrastrukturu və yerləşdirmə arxitekturası

İdentifikasiya və təhdid sərhədləri

Autentifikasiya, avtorizasiya və identifikasiya sərhədləri
OAuth 2.0, OIDC, JWT və servislərarası autentifikasiya
TLS, mTLS, şifrələmə və məxfi məlumatların idarə olunması
Təhdid modelləşdirməsi, minimum səlahiyyət və şəbəkə seqmentasiyası

Qorunma və idarəetmə tələbləri

OWASP API riskləri, sui-istifadənin qarşısının alınması və rate limiting
Məlumatların saxlandığı region, audit imkanı və uyğunluq tələbləri

İnfrastruktur və çatdırılma

Konteynerlər, Kubernetes, autoscaling və orchestration əsasları
Service mesh-lər və ingress arxitekturaları
Blue-green, rolling və canary yerləşdirməsi
Infrastructure as Code, bulud xərci və idarə olunan servislərlə self-hosted servislərin müqayisəsi

Dizayn labı: Yerləşdirmə, məxfi məlumatlar və izolyasiya sərhədləri müəyyən edilmiş təhlükəsiz multi-tenant SaaS tətbiqi layihələndirin.
Nəticə: İdentifikasiya, şəbəkə, yerləşdirmə və tenant sərhədlərinin müəyyən edilmiş təhdidləri necə qarşıladığını izah edin.

Həftə 11Sistem dizaynı nümunələri və müsahibələr

Məhsul nümunələri

WhatsApp tipli mesajlaşma
Uber tipli sifarişlərin sürücülərə təyin edilməsi platforması
YouTube tipli video platforması

Düzgünlük tələbi olan nümunələr

Ödəniş və rəqəmsal pul kisəsi platforması
Mövcud saydan artıq satış etmədən bilet rezervasiyası

Müsahibə üsulu

Tələblərin dəqiqləşdirilməsi və əhatənin idarə olunması
Müsahibə məhdudiyyətləri daxilində tutum hesablamaları
Arxitekturanın izahı və performans məhdudiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi
Dizayn seçimlərinin müdafiəsi və dizaynın mərhələli miqyaslandırılması
Texniki suallar qarşısında aydın ünsiyyət

Dizayn labı: 45-60 dəqiqəlik arxitektura tapşırığını tamamlayın və rəy əsasında dizaynı yeniləyin.
Nəticə: Əhatəni dəqiqləşdirmək, tutumu hesablamaq və dizayn seçimlərini müdafiə etmək üçün təkrarlana bilən üsuldan istifadə edin.

Həftə 12Yekun layihə və arxitekturanın müdafiəsi

Təklif və modellər

Başdan sona sistem arxitekturası təklifi
Funksional və qeyri-funksional tələblərin təhlili
Ətraflı tutum və xərc hesablamaları
Məlumat modelləşdirməsi və əlaqə protokolları

Düzgünlük və istismar

Tutarlılıq, miqyaslanma və nasazlıqdan bərpa dizaynı
Yerləşdirmə və observability strategiyası
Təhlükəsizlik modeli və təhdidlərin qiymətləndirilməsi

İcmal və müdafiə

Arxitektura qərarlarının qeydləri (ADR-lər)
Nasazlıq ssenariləri, performans məhdudiyyətlərinin təhlili və təkmilləşdirmə planı
Yekun təqdimat və müəllimlə arxitektura icmalı

Dizayn labı: Sintetik şəxsiyyət məlumatları, simulyasiya edilmiş vəsaitlər və aydın nasazlıq ssenariləri ilə ödəniş və pul kisəsi arxitekturasını təqdim edib müdafiə edin.
Nəticə: Dizaynı tələblər, tutum hesablamaları, nasazlıq təhlili və istismar prosedurları ilə əsaslandırın.

ARXİTEKTURA TAPŞIRIĞI

Qlobal ödəniş və rəqəmsal pul kisəsi sistemi

Sintetik şəxsiyyət məlumatları və simulyasiya edilmiş vəsaitlərlə, aydın düzgünlük, bərpa və istismar tələbləri olan tədris ödəniş platforması layihələndirin.

YEKUN LAYİHƏ

Qlobal ödəniş və rəqəmsal pul kisəsi sistemi

Sintetik şəxsiyyət məlumatları və simulyasiya edilmiş vəsaitlərlə, aydın düzgünlük, bərpa və istismar tələbləri olan tədris ödəniş platforması layihələndirin.

Yükü, artımı və performans məhdudiyyətlərini modelləşdirin; üfüqi miqyaslanma variantlarını və istismar xərclərini müqayisə edin.
Sintetik şəxsiyyət məlumatları və simulyasiya edilmiş vəsaitlərdən istifadə edin; modeldə balansın düzgünlüyünü qoruyun və eyni vəsaitin təkrar xərclənməsinin qarşısını alın.
Təkrar sorğuları, paralel köçürmələri, gecikmiş hadisələri, şəbəkə bölünmələrini və simulyasiya edilmiş provayder nasazlıqlarını təhlil edin.
Pul kisəsi, ödəniş və ledger məsuliyyətləri üzrə timeout, qəza və təkrar mesaj hallarından bərpanı müəyyənləşdirin.
Autentifikasiya, avtorizasiya, risk nəzarətləri və audit sərhədlərini müəyyənləşdirin.
SLO-ları, dashboard-ları, xəbərdarlıqları, yerləşdirmə strategiyasını və bərpa runbook-larını müəyyənləşdirin.
Arxitektura diaqramları, API müqavilələri, verilənlər bazası dizaynı, tutum modeli, ADR-lər və nasazlıq hallarının təhlilini təqdim edin.
Alternativləri, riskləri və təkmilləşdirmələri əhatə edən 20 dəqiqəlik təqdimatda arxitekturanı müdafiə edin.

Təklif olunan qiymətləndirmə

Həftəlik dizayn labları: 25%
Birinci ayın arxitektura tapşırığı: 15%
İkinci ayın paylanmış sistem tapşırığı: 20%
Yekun arxitektura layihəsi: 30%
Canlı dizayn icmalları və ünsiyyət: 10%

Qiymətləndirmə düzgünlük, miqyaslanma, etibarlılıq, təhlükəsizlik, xərc və texniki seçimləri əsaslandırma bacarığını əhatə edir. Yekun qaydalar qeydiyyat açılmazdan əvvəl elan ediləcək.

Mühəndislik praktikası

Arxitektura praktikaları: birgə dizayn hazırlamaq, fərziyyələri yoxlamaq və rəy əsasında qərarları yeniləmək.
İnsident simulyasiyaları: verilənlər bazasının yüklənməsini, retry storm-ları, köhnəlmiş cache-i, Kafka lag-ı, regional nasazlıqları və tutarlılıq problemlərini araşdırmaq.
Arxitektura müdafiəsi və sınaq müsahibələri: düzgünlük, miqyas, etibarlılıq, xərc və ünsiyyət üzrə rəylə alternativləri müqayisə etmək.

Proqramın sonunda

Qeyri-müəyyən biznes tələblərini arxitektura dizaynlarına çevirmək.
Tutumu, saxlama həcmini, buraxılış qabiliyyətini və istismar xərclərini hesablamaq.
Tələblərə əsasən verilənlər bazalarını, cache qatlarını və mesajlaşma həllərini seçmək.
Replikasiya, sharding, tutarlılıq və nasazlıqdan bərpanı təhlil etmək.
Hadisə əsaslı iş axınları və paylanmış tranzaksiyalar layihələndirmək.
Təhlükəsizlik, performans, etibarlılıq və miqyaslanma risklərini müəyyənləşdirmək.
Arxitektura qərarlarını diaqramlar, ADR-lər və təqdimatlarla izah etmək.
Mürəkkəb sistem dizaynı müsahibə tapşırıqlarına təkrarlana bilən üsulla yanaşmaq.

Kurs praktik arxitektura və qərarvermə bacarıqlarını inkişaf etdirir. Kursu bitirmək özlüyündə Senior mühəndis və ya Software Architect səviyyəsini təmin etmir və işə qəbul vədi deyil.

Planlaşdırılan format

Onlayn canlı dərslər və layihə praktikası