Kompüter elmlərinin əsasları

Kod yazmağa başlamazdan əvvəl problemi düzgün anla, hissələrə böl və həll yolunu aydın addımlara çevir.

1. Problemi anlamaq
2. Problemi hissələrə bölmək
3. Həllin addımlarını qurmaq
4. Həlli yoxlamaq və müqayisə etmək

Praktika: Gündəlik həyatdan bir problem seç; giriş, çıxış və məhdudiyyətləri yaz, həlli psevdokod və blok-sxem ilə qur. Adi, sərhəd və səhv giriş hallarını addım-addım yoxla.

Kompüter bütün məlumatları bitlər şəklində saxlayır və emal edir. Ədədlərin, mətnin, təsvirin və səsin necə kodlaşdırıldığını öyrən; məlumatın dəyəri, yaddaşda tutduğu həcm və göstərilmə forması arasındakı fərqi anla.

1. Bit və bayt: məlumatın ölçüsü
2. İkilik və onaltılıq say sistemləri
3. Tam ədədlər: işarə və daşma
4. Kəsr ədədlər: dəqiqlik və yuvarlaqlaşdırma
5. Mətn: Unicode və UTF-8
6. Təsvir və səs: piksel və nümunələr
7. Fayl formatları və sıxılma

Praktika: 42 ədədini ikilik və onaltılıq say sistemlərində yaz; 8 bitlə neçə fərqli qiymət göstərildiyini hesabla. “Salam, dünya!” mətninin simvol sayını UTF-8 bayt sayı ilə müqayisə et. Eyni təsviri PNG və JPEG formatlarında saxlayıb həcm və keyfiyyət fərqini izah edən qısa cədvəl hazırla.

Proqramın işləməsi prosessor, yaddaş və giriş-çıxış qurğularının birgə fəaliyyətidir. Bir əmrin icrasını və məlumatın diskdən RAM-a, keşə və prosessora keçməsini izləyərək kompüterin sürətinə hansı amillərin təsir etdiyini anla.

1. Prosessor: əmrlər, nüvələr və takt tezliyi
2. Yaddaş: RAM, keş, disk və virtual yaddaş

Praktika: Kompüterinin prosessor modelini, fiziki nüvə və məntiqi prosessor sayını, RAM həcmini və disk növünü qeyd et. Eyni tətbiqin açılışını və böyük faylın kopyalanmasını müşahidə edərək CPU, RAM və disk göstəricilərini müqayisə et. Məlumatın disk → RAM → keş → prosessor yolunu çək və müşahidə etdiyin məhdudlaşdırıcı amili əsaslandır.

Əməliyyat sistemi proqramlarla avadanlıq arasında əlaqə yaradır, resursları bölüşdürür və proqramların bir-birinə müdaxiləsini məhdudlaşdırır. Tətbiqin başladılmasından fayla yazmasına və dayandırılmasına qədər baş verənləri proses, yaddaş və fayl sistemi baxımından öyrən.

1. Əməliyyat sistemi: proseslər, icra axınları və fayllar

Praktika: Terminalda ayrıca məşq qovluğu yarat, onun daxilində fayl yaz və eyni fayla mütləq və nisbi yollarla müraciət et. Tətbiqi başladıb proses identifikatorunu, yaddaş istifadəsini və mövcud alətlərlə icra axınlarını müşahidə et. Yalnız məşq faylının oxuma və yazma icazələrini dəyişərək nəticəni yoxla; tətbiqi normal bağla və prosesin dayandığını təsdiqlə.

Sabit bitirmə müddəti yoxdur. Dərsləri öz tempində oxuya və praktik tapşırıqları təkrar edə bilərsən.

Yoxlanmış həll addımları, blok-sxem və kompüterin iş prinsipini izah edən qısa hesabat.

Xeyr. Nümunə açıqdır. Tam tədris panelində davam etmək üçün hesab yaradılır.